Harfe Göre : a b c ç d e f g h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Sözlük
  1. veysel karani - gündelik anlamları...

    Online Gündelik - Türkçe Sözlük

    veysel karani

    1) veysel karani, ıslamiyetin doğuş döneminde yemen'de dünyaya gelmiş ve müslümanlığı kabul ederek kendini zühd hayatına adamış bir şahsiyettir. hz. muhammed'in (s.a.) hayatında müslümanlığı kabul etmesine rağmen onunla görüşememiş, ancak hz. ömer devrinde medine'ye gelme imkanını bularak oradan da kendi zühd anlayışını paylaşan zahidlerin yaşadığı küfe'ye gitmiş ve yerleşmiştir. yaşadığı inziva hayatı, kendisinin ıslam tasavvuf tarihinde sufilerin ileri gelen öncülerinden biri, hatta birincisi olarak telakki edilmesine sebep olmuştur.'
    elinizdeki eser ilk defa temel kaynaklara inerek veysel karani'nin tarihi şahsiyetini ve ıslam-türk tasavvufundaki gerçek yerini tesbit etmeye çalışmaktadır. kitabın ikinci bölümünde 'üveysilik' üzerinde durulmuştur.

    2) halk dilinde veysel karani olarak anılan tasavvuf büyüğünün asıl adı üveys’dir. nitekim onun yolunda olanlara mensubiyet ifadesi bakımından üveysi denir. veysel karani’nin menkıbesi, hz. peygamber’i görmek için yanıp tutuşması ve anne sevgisini timsalleştirmesi bakımından tarihi kimliğini gölgelenmiş, onu bir efsane kahramanı heline getirmiştir.

    güvenilir kaynaklara göre veysel karani yemenli’dir. babasının adı amin’dir. veysel karani, hz. peygamber yaşadığı sırada müslüman olmuş, fakat kendisini görememiştir.

    bununla beraber hz. peygamber, onun ashab arasına katılanların hayırlısı olduğu ve pek çok kimseye şefaat edeceğini bildirmiştir. veysel karani’nin hayatının en büyük isteğine kavuşamaması, yani hz. peygamber’i göremeyeşinin sebebi, hasta ve yatalak annesinin yanından ayrılamamasıdır. bu durumu yunus emre şu dörtlüğüyle dile getirmiştir:

    anasından destur aldı durmadı,
    kabe yollarından gözü ırmadı,
    eve geldi muhammed’i bulamadı,
    yemen illerinde veysel karani.

    adına yunus emre’nin de ilahiyi yazdığı veysel karani türk tasavvuf edebeiyetında büyük sevgi ve alaka görmüş hakkında menkıbenameler, pek çok ilahi ve destan mahiyetinde hikayeler kalame alınmıştır.

    sufi kaynaklardan bir kısmı veysel karani’nin hz. peygamberle görüştüğünü ileri sürerlerse de, diğer kaynaklar ve rivayetler bunun aksini savunmuşlardır. yukarıda belirtildiği gibi, hasta annesini yalnız bırakamadığı için, medine’ye gidemeyen bu sufi için hz. peygamber, hz. ömer ve hz. ali’ye, onunla görüşmek imkanının kendilerine nasip olacağını müjdelemiştir. ayrıca duasını almalarıda bildirmiştir. onlar da onu görecekleri anın gelmesini dört gözle beklemeye koyulmuşlardır. hz. ömer’in halifeliğidöneminin son yıllarına doğru, onun yemen’den gelen bir hacı kafilesi ile gelip mekke’de bulunduğunu öğrendiler. hacılar veysel’i arafat yakınlarında deve güttüğünü haber verip, hakkında alaylı sözler söylerler. fakat, hz. peygamber’in onun için söylediklerin, öğrenince bu tavırlarından ötürü nedamet duymuşlardır. hz. peyber’in kendisi hakkında söylediklerini naklettikleri gibi, hayır duasını da aldılar. kendisine hediye ve para vermek yolundaki teşebbüsleri boşa gfitti. maddi hiç bir şey kabul etmeyen veysel, hacılarla birlikte yine yemen’e dönmüştür.

    daha sonra geri gelen veysel karani, hz. ali’nin halifeliği sırasında medine’ye gitti ve haracilerin ortaya çıkmalarına sebep olan sıffin savaşında hz. ali’nin saflarında savaşçı olarak bulundu. bir rivayete göre bu savaşta şehit olmuş, başka bir rivayete göre ise, yine hz. ali’nin hilefeti döneminde şam’da hadis ilmiyle meşgül bulunduğu sırada vefat etmiştir. rivayetlerden anlaşıldığına göre üveys çok fakir bir ailenin küçük yaşta yetim kalmış bir çocuğudur ve son derece bağlı bulunduğu annesi ona analık, hem de babalık etmiştir.

    hz. peygameber’i hiç görmediği halde, inanması ve gönülden bağlanması, peygamber tarafından da müjdelenmesi, tasavvufta bir mürşide ulaşmayıp onun ruhaniyetinden feyz alanlara “üveysi” denmesine yol açmıştır. yani görmediği bir şeyh tarafından yetiştirilen sufiye, “üveysi” bu yoldaki yetişme tarzına “üveysilik” denmektedir.

    daha sonraları üveysilik dört zümre için kullanılmıştır:
    a) hz. peygamber’in ruhaniyetinden feyz alanlar.
    b) veysel karani’nin yolunda yetişenler.
    c) herhangi büyük şeyhin ruhaniyetinden feyz alanlar.
    d) hızır alyhüsselam tarafından irşad edilenler.

    veysel karani halk tarafından çok sevilmiş ve bir çok iyi davranışlar ona bağlanarak misal haline getirilmiştir. bu yüzden de kendisine fazlasıyla sahip çıkıldığından ıslam ülekerinde, yunus emre için olduğu gibi, pek çok yerde kabirleri bulunmktadır. bunların hepsi gerçek kabir olmayıp sevgi dolasıyla ayrılmış mekanlardır.

    3) bir çok ilde gayri resmi mezarı olan zat..

  2. Gündelik Sözlük

Sözlük